8 lat. 1 klasa.
Niezliczone wspomnienia.

    Nam strzelać nie kazano. - Wstąpiłem na działo

    I spójrzałem na pole; dwieście armat grzmiało.

    Artyleryi ruskiej ciągną się szeregi,

    Prosto, długo, daleko, jako morza brzegi;

    I widziałem ich wodza: przybiegł, mieczem skinął

    I jak ptak jedno skrzydło wojska swego zwinął;

    Wylewa się spod skrzydła ściśniona piechota

    Długą czarną kolumną, jako lawa błota,

    Nasypana iskrami bagnetów. Jak sępy

    Czarne chorągwie na śmierć prowadzą zastępy.

    Przeciw nim sterczy biała, wąska, zaostrzona,

    Jak głaz bodzący morze, reduta Ordona.

    Sześć tylko miała armat; wciąż dymią i świecą;

    I nie tyle prędkich słów gniewne usta miecą,

    Nie tyle przejdzie uczuć przez duszę w rozpaczy,

    Ile z tych dział leciało bomb, kul i kartaczy.

    Patrz, tam granat w sam środek kolumny się nurza,

    Jak w fale bryła lawy, pułk dymem zachmurza;

    Pęka śród dymu granat, szyk pod niebo leci

    I ogromna łysina śród kolumny świeci.

    Tam kula, lecąc, z dala grozi, szumi, wyje.

    Ryczy jak byk przed bitwą, miota się, grunt ryje;

    Już dopadła; jak boa śród kolumn się zwija,

    Pali piersią, rwie zębem, oddechem zabija.

    Najstraszniejszej nie widać, lecz słychać po dźwięku,

    Po waleniu się trupów, po ranionych jęku:

    Gdy kolumnę od końca do końca przewierci,

    Jak gdyby środkiem wojska przeszedł anioł śmierci.

    Gdzież jest król, co na rzeze tłumy te wyprawia?

    Czy dzieli ich odwagę, czy pierś sam nadstawia?

    Nie, on siedzi o pięćset mil na swej stolicy,

    Król wielki, samowładnik świata połowicy;

    Zmarszczył brwi, - i tysiące kibitek wnet leci;

    Podpisał, - tysiąc matek opłakuje dzieci;

    Skinął, - padają knuty od Niemna do Chiwy.

    Mocarzu, jak Bóg silny, jak szatan złośliwy,

    Gdy Turków za Bałkanem twoje straszą spiże,

    Gdy poselstwo paryskie twoje stopy liże, -

    Warszawa jedna twojej mocy się urąga,

    Podnosi na cię rękę i koronę ściąga,

    Koronę Kazimierzów, Chrobrych z twojej głowy,

    Boś ją ukradł i skrwawił, synu Wasilowy!

    Car dziwi się - ze strachu drżą Petersburczany,

    Car gniewa się - ze strachu mrą jego dworzany;

    Ale sypią się wojska, których Bóg i wiara

    Jest Car. - Car gniewny: umrzem, rozweselim Cara.

    Posłany wódz kaukaski z siłami pół-świata,

    Wierny, czynny i sprawny - jak knut w ręku kata.

    Ura! ura! Patrz, blisko reduty, już w rowy

    Walą się, na faszynę kładąc swe tułowy;

    Już czernią się na białych palisadach wałów.

    Jeszcze reduta w środku, jasna od wystrzałów,

    Czerwieni się nad czernią: jak w środek mrowiaka

    Wrzucony motyl błyska, - mrowie go naciska, -

    Zgasł - tak zgasła reduta...

    (...)

    Tam i ci, co bronili, i ci, co się wdarli,

    Pierwszy raz pokój szczery i wieczny zawarli.

    Dusze gdzie? nie wiem; lecz wiem, gdzie dusza Ordona.

    On będzie Patron szańców! - Bo dzieło zniszczenia

    W dobrej sprawie jest święte, jak dzieło tworzenia;

    Bóg wyrzekł słowo stań się, Bóg i zgiń wyrzecze.
      

Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie.

Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie,

Kto cię stracił. Dziś piękność twą w całej ozdobie

Widzę i opisuję, bo tęsknię po tobie.

Panno Święta, co Jasnej bronisz Częstochowy

I w Ostrej świecisz Bramie! Ty, co gród zamkowy

Nowogródzki ochraniasz z jego wiernym ludem!

Jak mnie dziecko do zdrowia powróciłaś cudem

(Gdy od płaczącej matki pod Twoję opiekę

Ofiarowany, martwą podniosłem powiekę

I zaraz mogłem pieszo do Twych świątyń progu

Iść za wrócone życie podziękować Bogu),

Tak nas powrócisz cudem na Ojczyzny łono.

Tymczasem przenoś moję duszę utęsknioną

Do tych pagórków leśnych, do tych łąk zielonych,

Szeroko nad błękitnym Niemnem rozciągnionych;

Do tych pól malowanych zbożem rozmaitem,

Wyzłacanych pszenicą, posrebrzanych żytem;

Gdzie bursztynowy świerzop, gryka jak śnieg biała,

Gdzie panieńskim rumieńcem dzięcielina pała,

A wszystko przepasane, jakby wstęgą, miedzą

Zieloną, na niej z rzadka ciche grusze siedzą.